Disappointed soul – Ferdinand Hodler –>

Op 15 juni bood Ton IJlstra, voorzitter van het bestuur van de Stichting KUNSTaandenRIJN, aan wethouder Jelmer Vierstra van o.a. Cultuur, een document aan met 10 ideeën om cultuur zichtbaarder te maken in het optreden van de gemeente Woerden. Hier kunt u de reactie lezen van de gemeente Woerden.

De ideeën die door KunstaandenRijn waren bedacht om kunst meer zichtbaar te maken in het doen en laten van de gemeente zijn hier te lezen.

Reactie van de gemeente Woerden

Wethouder Vierstra was in zijn eerste primaire reactie positief over het gebaar om de tien ideeën aan te bieden. Hij beloofde een reactie van de gemeente.

Die reactie ontvingen we op 4 juli 2023. Eerlijk is eerlijk…. KUNSTaandenRIJN is niet erg enthousiast over de reactie. De grote lijn in de reactie op deze kleine ideeën is eigenlijk dat er niet veel kan. Op de suggestie om ‘Cultuur’ op te nemen op de website van de gemeente is de reactie dat er zal worden getracht een link in te voeren naar het Cultuurplatform, dat “moet de site zijn waar je alles op kan vinden.” In andere gemeentes is het wel mogelijk om een paragraaf Cultuur op te nemen op de website van de gemeente. In Woerden kan dat kennelijk niet.

Op de suggestie om hedendaagse kunst in het gemeentehuis op te hangen wordt inmiddels wel gevolg gegeven. Er wordt … overigens op initiatief van Frans Lander die enthousiast op het idee reageerde … een commissie opgericht die dat op zich neemt.

De website van de gemeente zou ook niet het aangewezen vehikel zijn om elke dag een kunstwerk van een Woerdens kunstenaar te tonen. Waarom eigenlijk niet? Zo zou de gemeente laten zien dat ze trots is op de Woerdense kunstenaars. Er staan immers wel foto’s op van de openbare ruimte. De gemeente gaf aan dat KUNSTaandenRIJN dit zelf kan oppakken. Ja, dat kunnen we wel, maar hoeveel mensen bezoeken onze website en lezen onze facebook pagina? Dat staat in geen verhouding!

Ook het in beeld brengen van Woerdense kunst tijdens persconferenties is niet uitvoerbaar. Zoals het ook niet mogelijk is de gemeentegids te completeren op cultureel vlak “De actie ligt bij de verenigingen.” Ook het vernieuwen van kunst in de openbare ruimte kan niet zomaar, maar de gemeente wil het stadsmuseum ook niet de opdracht geven dit te onderzoeken. Evenmin als het voordragen van een beeldend kunstenaar voor de tweejaarlijkse cultuurprijs. Op deze manier wordt de beeldende kunst onderbelicht.

De suggestie om jubilerende beeldende kunstenaars te laten bezoeken door burgermeester of wethouders wordt afgedaan met de opmerking dat ze moeten worden uitgenodigd. Alsof beeldende kunstenaars dat zouden doen!

Tenslotte wordt ook het voorstel om een kunstambassadeur binnen de gemeente te benoemen afgewezen.

Al met al nogal een teleurstellende reactie van de gemeente Woerden. De gemeente vindt het fijn als er constructieve voorstellen uit de gemeenschap komen, maar als die dan komen dan zijn er vele obstakels die verhinderen dat die voorstellen worden uitgevoerd.

Heeft u ook een idee om kunst meer zichtbaar te maken in het dagelijkse doen en laten van de gemeente? Stuur ons uw idee misschien dat onze stichting er ooit nog eens wat mee kan doen!

Er doen in Woerden elf partijen mee aan de verkiezingen. Moeilijk kiezen? KUNSTaandenRIJN heeft voor jou de programma’s gescand op kunst, creativiteit en cultuur. Dat kan je meewegen bij het bepalen van je stem.

De 11 partijen zijn genummerd op het aantal stemmen dat ze behaalden bij de vorige verkiezingen. De onderste drie partijen zijn nieuw. In het huidige college van B&W zitten wethouders namens CDA, LijstvanderDoes, Christenunie-SGP en D66.

1. CDA
2. VVD
3. Progressief Woerden (PvdA/GROENLINKS)
4. LijstvanderDoes
5. ChristenUnie-SGP
6. STERK Woerden
7. D66
8. Inwonersbelangen
9. Woerden & Democratie
10. Splinter
11. Belang van Nederland (BVNL)

Voor elke partij staat hieronder een link naar het verkiezingsprogramma en onze conclusie daaruit.

CDA – Woerden

Link naar verkiezingsprogramma, met als titel “Samen verder bouwen”.

Het woord creativiteit of kunst komt niet in het programma voor. Over cultuur schrijft het CDA:

Woerden heeft een sterke culturele sector, dankzij veel actieve vrijwilligers. Door de coronacrisis heeft de sector wel schade opgelopen. De grotere instellingen Stadsmuseum, Klooster, KUVO, bibliotheek en cultuurplatform vormen een onmisbaar onderdeel van het Woerdense aanbod aan educatie en ontspanning waar we allemaal van genieten. Even belangrijk zijn de vele kleine en grotere organisaties en ledenverenigingen die actief zijn in Woerden en de dorpen. De activiteiten in de cultuursector dienen veel doelen: mensen verbinden, taalachterstand bestrijden, muziekonderwijs geven, bijdragen aan zorg voor elkaar.

CDA Woerden steunt grote en kleine culturele instellingen, verenigingen en initiatieven. Belangrijk is dat het geld dat de gemeente beschikbaar heeft zoveel mogelijk bijdraagt aan een rijk cultureel aanbod.

Er is veel samenwerking tussen culturele partijen om elkaar aan te vullen. De gemeente moet deze samenwerking stimuleren. Dit kan onder andere door de inzet van een zogenoemde cultuurmakelaar. (Zie het cultuurmanifest ‘Woerden: culturele stad met creatief vermogen’.)

De bibliotheek krijgt steeds meer functies in de samenleving. Het is allang niet meer een plek waar je alleen boeken leent en leest. Het is een ontmoetingsplek, waar Woerdenaren ook worden geholpen met digitale zaken en met leesvaardigheid. We willen ervoor zorgen dat de bibliotheek deze verbindende rol in Woerden en de dorpen beter kan invullen.

Het CDA vindt een stabiel cultuurbeleid en meerjarige financiering belangrijk. In de gemeentelijke begroting moet er niet alleen tijdelijk geld zijn voor vernieuwing en voor tijdelijke activiteiten. De financiële basis moet ook voor meerdere jaren op orde zijn, zodat goede initiatieven ook in stand kunnen blijven.

VVD

Link naar verkiezingsprogramma, met als titel “Woerden werkt voor jou”.

De VVD ziet een toekomst voor Woerden waar de gemeente je als inwoner of ondernemer serieus neemt en ruimte geeft aan creativiteit.

De VVD wil alternatieve winkels toelaten met o.a. kunstverkoop of lokale producten.

Het is niet aan de gemeente om te bepalen wat cultuur is.

Het cultureel erfgoed van de gemeente mag gezien worden. Cultuur verbindt, inspireert en prikkelt. Wij promoten ons erfgoed, zowel bij onze bezoekers als onze inwoners. Dat draagt bij aan onze Nederlandse identiteit.
Wij vinden het belangrijk om ons cultureel erfgoed – zowel materieel als immaterieel – te koesteren. Daarbij horen ook ‘echt Woerdense’ cultuurhistorische evenementen zoals de Koeiemart, Sinterklaasintocht, Havendagen, de Woerdense Vakantie Week, de Taptoe, het Straattheaterfestival en de Graskaasdag.
Subsidies voor culturele voorzieningen ondersteunen een aanbod van kunst en cultuur voor alle inwoners. Als voorwaarde voor subsidie verwachten we dat aanvragers ook zelf zorgdragen voor een deel van de inkomsten en bijdragen aan een maatschappelijk doel. Wanneer culturele instellingen andere bronnen van inkomsten bedenken, denkt de gemeente mee, bijvoorbeeld bij het verlenen van de benodigde vergunningen.
We willen niet bezuinigen op cultuur, maar zetten het geld zo effectief mogelijk in. Zo bereiken we zoveel mogelijk inwoners. Van culturele instellingen verwachten we dat ze verantwoordelijkheid afleggen over hoe zij belastinggeld besteden.
Cultuureducatie is belangrijk. Instellingen zoals Het Klooster en KUVO hebben hierin een belangrijke rol.

Progressief Woerden (PvdA/GROENLINKS)

Link naar verkiezingsprogramma, met als titel “Bouwen aan een zorgzame groene toekomst”.

Om de sterke laagdrempelige cultuur te behouden moeten de culturele instanties met elkaar blijven samenwerken met speciaal oog voor een vroege (multi)culturele kennismaking bij jongeren. Kleinschalige initiatieven om de Woerdense cultuur te verrijken moeten makkelijker subsidies kunnen krijgen. Ook vinden wij het van groot belang dat culturele voorzieningen in Harmelen, Kamerik en Zegveld behouden blijven of worden uitgebreid. Kunst en cultuur zorgt namelijk voor verbinding in de samenleving en stimulans van creativiteit bij inwoners.

KUNST EN CULTUUR. We willen een breed aanbod en ontwikkeling van kunst en cultuur die voor iedereen bereikbaar en toegankelijk is. Er komen mogelijkheden voor structurele subsidie voor kleinschalige initiatieven en de samenwerking met de culturele vijf (Klooster, Bibliotheek, Stadsmuseum, KUVO en CPW) breidt zich uit naar bedrijven, verenigingen en niet-westerse culturen. Initiatieven voor kunst en cultuur worden gestimuleerd en gefaciliteerd. Een voorbeeld hiervan is de KultHub in het oude gebouw van de Minkema, een initiatief vanuit de samenleving voor een cultureel centrum.

LijstvanderDoes

Link naar verkiezingsprogramma met als titel “Verkiezingsprogramma 2022-2026′

Het woord “creativiteit” komt niet voor in het programma.

• Bij het ontwerpen en plaatsen van nieuwe kunstwerken willen we de inwoners meer betrekken. Kunst is van ons allemaal. Dus bij aanschaf van een nieuw kunstwerk graag participatie van de inwoners.
• Bibliotheken (ook in de kernen) zijn een basisvoorziening en een plek voor iedereen waar je kennis op kunt doen over kunst en cultuur. Ook het maatschappelijk nut voor educatie van jong en oud op deze ontmoetingsplek staat vast, zeker in deze tijd waar door internet de jeugd minder aan lezen toekomt. Onontbeerlijk is de begeleiding van alle vrijwilligers in deze sector, wij willen hen waarderen en blijvend steunen.
• We vinden dat nieuwe initiatieven voor culturele activiteiten in eerste instantie dienen te komen van de inwoners zelf. De zo nodig ondersteunende rol van de gemeente kan alleen op basis van gemaakte afspraken die meetbaar en prestatiegericht zijn.

ChristenUnie-SGP

Link naar verkiezingsprogramma met als titel “Oog voor Woerden, oog voor elkaar”

Het woord “creativiteit” komt niet voor in het programma.

Instandhouding van kunst en cultuur
Woerden kent een rijke historie en heeft in 2022 al 650 jaar stadsrechten. Het Woerdense verleden als handelsstad is nog steeds terug te zien in een aantal mooie gebouwen in de binnenstad. Zij zijn beeldbepalend voor het karakter van Woerden. Ook modernere uitingen van cultuur zoals het Stadsmuseum, het Klooster, de Kaas Experience en de bibliotheken zijn van waarde. Het Cultureel Platform Woerden geeft subsidie aan amateurgroepen. Wij willen dat het Woerdense karakter en onze cultuur behouden blijven.

De ChristenUnie-SGP wil:

• behoud van cultuurhistorische gebouwen en dorpskernen;
• ondersteuning van instellingen met een cultuur-educatieve functie zoals bibliotheken,
• het Klooster en het stadsmuseum;
• jongeren laten deelnemen aan culturele activiteiten (muziek, toneel, kunst, enz.);
• een soepel vergunningsbeleid voor culturele manifestaties, rekening houdend met
• overlast voor omwonenden en de nacht/zondagsrust;
• ondersteuning van het Cultureel Platform Woerden.

STERK Woerden

Link naar verkiezingsprogramma met als titel “Samen sterker, doe met ons mee”

STERKE Cultuur
Theater en bibliotheek
De culturele vijf -C5- te weten: Het Klooster, de KUVO, de regiobibliotheek Het Groene Hart, het Stadsmuseum Woerden en het Cultuur Platform Woerden, vormen het grootste deel van het aanbod in de cultuursector. Daarnaast zijn er diverse kleinere spelers in het cultuurveld, die zeker niet vergeten mogen worden, waar nodig zijn we bereid hier extra geld voor uit te trekken.
Tezamen geven zij het culturele veld in Woerden vorm. Een sector waar we trots op mogen zijn!
Het initiatief de Culthub dragen wij een warm hart toe, wij zien dit als zeer kansrijk project. Een multifunctionele ruimte, waarin allerlei aspecten van cultuur zich verenigen. Een broedplaats van nieuwe ideeën voor jong en oud. De bibliotheek willen we behouden, ook in Zegveld, Harmelen en Kamerik. STERK Woerden is van mening dat de bibliotheek een sterke rol heeft in het
organiseren van activiteiten voor jong en oud.

Kunstbeleid
Woerden is rijk aan kunstobjecten en die verdienen onze aandacht. Het ontbreekt in Woerden nog steeds aan goed beleid met betrekking tot haar kunstobjecten. STERK Woerden wil een kunstbeleid, zonder zich inhoudelijk op het terrein van kwaliteitsbeoordeling te begeven. Het kunstbeleid moet open staan voor particulier initiatief, maar bevat in ieder geval:

• De manier waarop we met onze kunst omgaan.
• De mate waarin kunstonderdeel van onze samenleving is.
• De plekken waar kunstwerken wel of juist niet geplaatst kunnen worden.
• De technische staat waarin kunstwerken zich moeten bevinden.
• Hoe en de mate waarin de gemeente haar onderhoudsplicht invult.
• Het budget dat voor aanschaf en onderhoud beschikbaar is.

Museum
STERK Woerden ondersteunt initiatieven die het museum als trekpleister laten bijdragen aan de promotie van de gemeente als toeristisch centrum van het Groene Hart. Wij ondersteunen het museum om zich in de komende jaren nog sterker te ontwikkelen en meer aansprekende tentoonstellingen te organiseren.

D66

Link naar verkiezingsprogramma met als titel “Voor kleurrijk leven”

Cultuur geeft het leven kleur!
D66 vindt het van belang dat wordt erkend dat de cultuursector na de pandemie hét bindmiddel voor de samenleving is en essentieel voor het aanjagen van de economie. Niet voor niets heeft D66 zich er succesvol hard voor gemaakt dat de cultuursector is ontzien bij de laatste bezuinigingsronde. Meer dan voorheen is het van belang om cultuurmakers en -ondernemers aan Woerden te binden en
talent te ontwikkelen. De komende jaren willen we bovendien extra inzet plegen op het onderdeel culturele jeugdeducatie.

Met het landelijk aandacht trekkende ‘Muziek in de Klas’ hebben we daar in de afgelopen periode al een belangrijke stap mee gezet. Cultuur is essentieel voor iedereen, we blijven daar onverkort op inzetten. Verbinding (integraliteit), innovatie en ondernemerschap zijn daarbij kernbegrippen. Met cultuur als bindmiddel voor de samenleving is het de opdracht om cultuur nog meer met elkaar en met andere domeinen te verbinden. Daarmee en door innovatie en ondernemerschap
te stimuleren en cultuurmakers en – ondernemers beter aan Woerden te binden, bereiken we een eigentijdser, onafhankelijker en breder cultuurbestel.

Op die weg willen wij doorgaan de komende jaren, met een nog betere verankering van cultuureducatie in het onderwijs en talentontwikkeling. Wij realiseren dit in samenspraak
met onder andere de scholen, het Klooster, KUVO en alle organisatoren van culturele activiteiten, onder meer door ervoor te zorgen dat bij ieder cultureel evenement de verbinding met culturele jeugd-educatie wordt gemaakt.

Inwonersbelangen

Link naar verkiezingsprogramma met als titel “Verkiezingen Woerden”

De woorden creativiteit, cultuur en kunst komen niet voor in het programma.

Woerden & Democratie

Link naar verkiezingsprogramma met als titel “Verkiezingsprogramma 2022 – 2026.”

Wij handhaven het huidige cultuurbudget maar daar bovenop willen we dat er in iedere bestuursperiode een substantieel bedrag wordt gereserveerd voor een groot openbaar en blijvend kunstproject in onze gemeente. Daarbij zouden over de lange termijn beurtelings de stad Woerden en de omliggende dorpen aan de orde kunnen zijn. Dit project komt in samenspraak tussen inwoners en de Woerdense kunst- en cultuursector tot stand. In de bestuursperiode 2022-2026 willen wij hiervoor een extra bedrag van € 500.000,– vrij maken.

Als regionale voorzieningen in de stad Woerden zien wij o.a. …. culturele voorzieningen (waaronder een theater, musea, kunstcentra en een bioscoop)…

De grauwe sluier moet van onze gemeente af en Woerden moet weer gaan bruisen. Hierin zien we ook een belangrijke rol voor de cultuursector. 

Splinter

Link naar verkiezingsprogramma met titel “Verkiezingsprogramma gemeenteraadsverkiezingen”

Kunst, cultuur en erfgoed
Kunst en culturele initiatieven verbinden. Het stemt tot nadenken, het slaat bruggen en het zorgt ervoor dat mensen zich op een laagdrempelige manier kunnen verplaatsen in een ander. Het kan inspireren, hoop geven, maar ook uiting geven aan gevoelens die zonder kunst niet of moeilijker kunnen worden geuit. Het geeft energie voor zowel de Woerdense makers als de mensen die van de kunst en cultuur genieten. Kunst en cultuur zijn in onze samenleving heel waardevol en daarom wil Splinter dat de gemeente hierin investeert. Splinter wil zekerheid bieden aan hen die ons land inspireren, die Nederland mooier en esthetischer maken. Kunstenaars en de culturele sector kunnen daarom rekenen op de steun van Splinter.
Ook kunstenaars hebben het tijdens de coronacrisis extra moeilijk gehad. Veel culturele initiatieven, uitvoeringen en exposities konden niet plaatsvinden. Daarom wil Splinter dat de gemeente nog beter haar best doet om beeldende en uitvoerende kunst te faciliteren en in het algemeen structureel te ondersteunen. Net zoals in sectoren als zorg en andere publieke zaken moet je binnen de kunsten niet het korte termijn verdienmodel willen optimaliseren, maar beseffen dat kunst bijdraagt aan een sterke, weerbare samenleving zoals goede zorg en huisvesting dat ook doen.

Dit is wat Splinter onder andere voor de kunst en cultuur in Woerden wil bereiken:

• De gemeente zorgt ervoor dat ook kleine maar waardevolle initiatieven open kunnen blijven in Woerden en geeft de komende jaren onverminderd uitvoering aan de doelstellingen uit het Cultuurmanifest 2021-2023. Het nieuwe college van burgemeester & wethouders geeft aan de culturele partners en de gemeenteraad een halfjaarlijkse update over de concrete voortgang van de realisatie van de doelstellingen uit het manifest. Ook wordt het manifest in samenspraak met de raad en culturele partners waar nodig aangevuld om te komen tot een toekomstbestendig Cultuurmanifest vanaf 2023.
• De gemeente Woerden moet bij Rijksoverheid lobbyen om de corona steunmaatregelen voor de culturele sector en evenementen te verlengen, nu ook na het beëindigen van de lockdown in januari 2022, veel evenementen, voorstellingen en exposities niet kunnen plaatsvinden. Ondanks het beëindigen van de lockdown worden veel geplande activiteiten namelijk afgezegd, omdat het gewoonweg niet rendabel is met veel minder publiek per zaal.
• Het bedrag dat besteed wordt aan gemeentelijke ondersteuning voor kunst en cultuur wordt verhoogd, bijvoorbeeld de gemeentelijke bijdrage aan Stichting Cultuur Platform Woerden. Deze stichting zonder winstoogmerk ondersteunt culturele initiatieven van Woerdense makers, zowel amateur als professioneel.
• Culturele organisaties kunnen nu bij Rijksoverheid voor vier jaar een subsidieaanvraag doen. Splinter wil dat deze periode wanneer nodig wordt verlengd naar acht jaar. De gemeente Woerden kan daarvoor lobbyen. Kunstenaars dienen meer directe toegang tot subsidies en/of ondersteuning te krijgen. Splinter staat positief tegenover een vernieuwde vorm van de WWIK (Wet Werk en Inkomen 48 Kunstenaars). Dit is een regeling die positief is geëvalueerd en bovendien kostenneutraal.
• Kunst en cultuur is ook van groot belang voor de jeugd. Een kritische geest is een vrije geest, daarom moet elke jongere tot en met 17 jaar gratis toegang krijgen tot musea in de gemeente Woerden. Kunst, cultuur en aandacht voor creatieve competenties op scholen moet zo vanzelfsprekend zijn als lezen en rekenen.
• Naast oog voor de ‘grote’ musea wil Splinter ook aandacht schenken aan kleinere, lokale musea, zoals in de gemeente Woerden. We zorgen ervoor dat we deze musea niet uit het oog verliezen en zullen blijven bestaan.
• Woerdense kunst wordt voor een breed publiek toegankelijk gemaakt. De gemeente Woerden faciliteert en ondersteunt meer initiatieven zoals de ‘Leo Gestelpromenade’: reproducties hangen door de hele stad als een eerbetoon aan een beroemde Woerdense schilder, die één van de belangrijkste Nederlandse schilders uit de eerste helft van de 20e eeuw was. Zo kan iedereen van deze schilderkunst genieten.
• Kunst wordt gemaakt door vrije geesten, los van iemands identiteit. Diversiteitsquota in de kunstsector remmen de vrije ontwikkeling. Ook in de kunstsector is geen plaats voor identiteitsdenken.
• Beoordeling in kunstcommissies moet weer gericht zijn op waarden als zeggingskracht, originaliteit, artistieke kwaliteit in plaats van publieksbereik of de afkomst van de maker.
• De kunstwereld is bij uitstek het domein waar nieuwe ideeën worden geïntroduceerd, vanuit autonomie, vrije expressie of een kritische houding. Artistieke vrijheid is cruciaal voor de ontwikkeling van een samenleving op basis van een open ideeënstrijd; kunstenaars moeten mensen tegen het hoofd mogen stoten en verdienen daarin steun van een overheid die staat voor de vrijheid van meningsuiting (artikel 7 Grondwet).
• De kunsten zouden net zoals wetenschap en journalistiek een plek moeten zijn waar het beste idee aan invloed wint en getoetst kan worden op houdbaarheid of moraliteit. Dat is niet altijd het meest politiek- of ideologisch correcte of meest welgevallige idee. Maar juist dit brengt ons als samenleving verder.
• Het is een bekend probleem: bibliotheken die moeten sluiten omdat ze niet rond kunnen komen. Een leven lang lezen en leren is een adagium dat Splinter aan het hart gaat. We zorgen niet alleen dat bibliotheken financieel rond kunnen komen, maar ook dat bibliotheken een inspirerende plaats zijn waar mensen kunnen werken aan hun persoonlijke ontwikkeling

Belang van Nederland (BVNL)

Geen verkiezingsprogramma gevonden voor Woerden.

Door George de Wrede

Inleiding

Er is sprake van ‘storytelling’ als droge feiten verbonden worden door een ‘dramatische’ verhaallijn. Dat klinkt schokkend maar er wordt mee bedoeld dat ze in dat geval beter doordringen bij de lezer of luisteraar en hierdoor langer onthouden worden. Het vertellen van verhalen bestaat al zo lang als de mensheid beschikking heeft over vuur en mensen tijd en gelegenheid kregen om elkaar rondom het kampvuur verhalen te vertellen.
Toen de religie zijn intrede deed, werd verhalen vertellen nog veel prominenter. Er was – en is – namelijk maar één manier om spirituele ervaringen met elkaar te delen en dat is door middel van het vertellen van – vaak mystieke – verhalen. Zelfs het bedrijfsleven zet tegenwoordig storytelling in als middel om een bedrijfsverhaal te formuleren. Voor het nastreven van hoge omzetcijfers is dat een doel dat de middelen heiligt.

Binnen de kunstensector is het verhaal achter het kunstwerk ook steeds belangrijker geworden. Tegelijkertijd kun je stellen dat de beeldende kunst al aan zichzelf genoeg heeft. Een beeld zegt immers meer dan duizend woorden. Maar hoe zit het dan met voorwerpen die ooit als alledaagse gebruiksartikelen in het museum terecht zijn gekomen?

In de onderstaande tekst neem ik je mee in een bijzondere vorm van storytelling. Ik doe dit aan de hand van een (kunst) voorwerp uit de collectie van Stadsmuseum Woerden. Ik koos voor een middeleeuws zwaard dat je sinds 2016 als archeologische vondst kunt bezichtigen.

Objectieve informatie

Wie naar de zolderetage van het gebouw klimt, kan het niet missen. Ondergebracht op de afdeling ‘Romeinse bodemschatten’ zie je in de glazen vitrine een tweesnijdend Frankisch zwaard. Het is circa 90 cm lang en wordt ook wel aangeduid met het woord ‘spatha.’

Het gevest van het zwaard (knop en handvat) is versierd met ingelegde zilveren plaatjes. Aan de bovenzijde van de pareerstang zijn twee geometrische versieringen aangebracht. Het is duidelijk dat een vakman dit wapen heeft gemaakt. De naam van de maker is helaas niet bekend.

Toen het zwaard, bij archeologisch onderzoek in 2012, in de binnenstad van Woerden werd gevonden zaten er nog resten van een houten schede aan het zwaard. Bij de restauratie heeft men dit aan de achterzijde zo gelaten en heeft men de voorzijde willen tonen als steek/slagwapen.

Dit ijzeren slagzwaard is, samen met menselijke skeletresten uit de achtste eeuw, gevonden binnen de grenzen van het voormalig terrein van het Romeinse Castellum te Woerden. Het zwaard is vermoedelijk een ‘bij-gift’ in het graf van een (lokale) edelman. De lokale elite in onze streken werd vermoedelijk ingelijfd in de machtsstructuur van de Frankische heersers.

Overzicht feiten

• Als Het Romeinse rijk in de derde eeuw n. Chr. ineenstort vertrekken de Romeinen uit de lage landen en blijven forten onbeheerd achter. Zo ook het castellum te Laurium zoals Woerden toen werd genoemd.
• Het Frankische rijk ontstaat tussen de 3e en de 10e eeuw. De Franken nemen als nieuwe machthebbers de plaats van de Romeinen in.
• In onze streken betwisten rond 600 n. Chr. Franken en Friezen elkaars grondgebied.
• Frankische machthebbers zoals Karel Martel steunen missionarissen die het christelijke geloof in hun gebied willen verbreiden. De godsdienst zorgt als bindmiddel namelijk voor meer eenheid.

• De Engelse Willibrord komt rond 690 n. Chr. het christendom prediken. Er worden kerken gebouwd. De bekende Bonifatius sticht tijdens zijn leven meerdere kerken en naar men aanneemt heeft hij tussen 719 en 722 n. Chr. te Woerden een kerkje gesticht. Woerden wordt dan Wyrda genoemd.
• In het goederenregister van de Sint-Maartenskerk in Utrecht (900 – 948) staat vermeld dat in Wyrda alle bezittingen van het voormalige Castellum nu eigendom van de kerk zijn.
• Het zwaard, gevonden in het graf van een onbekende edelman. wordt gedateerd ergens tussen 700 – 740 na Chr.

• In de Middeleeuwen (500-1500) neemt de adel een prominente plaats in. Een zwaard is een teken van macht en aanzien. Alleen de adel had het recht om een zwaard te dragen.

Subjectieve informatie

In de tochtige ruimte verspreiden flakkerende toortsen een spookachtig licht. Rond het ziekbed van heer Bertrand hebben zich zijn naaste familieleden verzameld. De edelman ligt met hoge koorts te woelen en te draaien. Van tijd tot tijd zakt hij weg in bewusteloosheid. Na een bloedig treffen met de Friezen is hij gewond teruggebracht naar Wyrda.

De chirurgijn heeft de pijl uit zijn borst gehaald maar kon niet zeggen wat voor gif er op de pijlpunt zat. De situatie verslechtert met het uur. Een groepje ridders is er op uitgestuurd om de lijfarts van de hertog te zoeken. Die moet hier ergens in de buurt zijn, al weet niemand precies waar.

Plotsklaps wordt de deur opengeworpen. De grote waakhonden springen woest blaffend naar voren maar ze worden onmiddellijk teruggefloten. ”We hebben hem gevonden!” roept de aanvoerder luid. De familie maant hem tot stilte: “Ssstt…….er ligt hier een zeer ernstig zieke!”

De arts stapt uit het groepje mannen naar voren en loopt naar de patiënt. Hij kijkt, voelt zijn pols en schudt zorgelijk zijn hoofd. “Kunnen we dan helemaal niets meer voor hem doen?” snikt de gravin. De arts kijkt haar bedachtzaam aan, knikt en zegt: “Jazeker……….een priester halen!”

Het is nu alweer meer dan zeven jaar geleden dat heer Bertrand stierf. De periode na het overlijden van haar gemaal is zwaar geweest voor Ariane. Zij is regentes voor haar zoon Julian die voorlopig nog te jong is om de plaats van zijn vader in te nemen. Het valt niet mee om je als vrouw staande te houden in deze harde mannenwereld. Alles lijkt te draaien om politiek, macht en geld. Zelfs haar eigen rentmeester bleek uiteindelijk niet te vertrouwen. Financieel wanbeheer heeft geleid tot torenhoge schulden.

Meerdere landeigenaren hebben het moeilijk. Om haar heen ziet zij in toenemende mate hoe zelfs vrije boeren hun land verkopen aan kloosterorden. Ook zij heeft dringend geld nodig en dat is de reden dat zij Wynfreth van de Benedictijner orde heeft uitgenodigd voor een gesprek. Wijlen haar man had niets willen weten van het strenge, op Rome georiënteerde christendom, maar zij kan zich niet langer permitteren om kieskeurig te zijn. Het water staat haar, financieel gezien, tot de lippen.

Geestelijke Wynfreth is in een opperbest humeur. Met zijn reisgezelschap is hij vanuit Utrecht onderweg naar Wyrda. Het is voorjaar, de zon schijnt en alles staat in de knop. Kieviten, wulpen, scholeksters en grutto’s zijn druk aan het baltsen. De wereld om hem heen is vol leven. Dikwijls moppert hij op ‘dat land van mest en mist en modder’ maar nu lijkt het wel een aards paradijs.

Op uitnodiging van gravin Ariane, de weduwe van heer Bertrand, reizen zij naar het voormalige Romeinse fort aan de Oude Rijn. Terwijl zijn paard rustig voortstapt overdenkt Wynfreth zijn missie. Hij heeft altijd moeite gehad met het feit dat de Frankische edelen hun eigen bisschop-dynastieën vestigden. Het verspreiden van de zuivere christelijke leer kun je niet aan leken overlaten. Immers, iemand als heer Bertrand had het met de geloofsvoorschriften nooit zo nauw genomen.

Hoe vaak had hij, als missionaris, in het verleden al niet tevergeefs bij hem aangedrongen op de bouw van een kerk? Wynfreth wil het ware geloof verkondigen op de plek waar vroeger de Romeinen hun heidense goden aanbaden. Deze uitnodiging ziet hij als een teken. Wynfreth glimlacht in zichzelf en mompelt zachtjes: “Het is Gods wil dat ik daar een godshuis bouw.”

Veel tijd hebben Gravin Ariane en Wynfreth niet nodig om het eens te worden over de (ver)koop. Het voormalige castellum wordt eigendom van de Benedictijnen. Met behulp van fondsen van paus Gregorius II zal er al spoedig gebouwd kunnen worden. Even lijkt de bouwlocatie nog roet in het eten te gooien. Ariane wil absoluut niet dat het graf van Bertrand wordt verplaatst. Dan stelt Wynfreth voor om de kerk over het graf heen te bouwen zodat haar man voortaan rust in gewijde grond.

Zijn argument dat Bertrands lichaam verloren is maar dat zo zijn ziel zonder enige twijfel zal worden gered, geeft uiteindelijk de doorslag. De koopakte wordt getekend en daarmee is de gravin uit de financiële problemen.
In een bijlage van de akte wordt vastgelegd dat zowel zij als haar zoon Julian later naast Bertrand begraven zullen worden. De kerk te Wyrda is daarmee een van de eerste kerken die door de bevlogen missionaris wordt gesticht.
Eeuwenlang liggen zij ongestoord in hun graf. Maar dan wordt, dertien eeuwen later, hun rust alsnog verstoord.

Een bijdrage aan beleving

Je kunt je afvragen in hoeverre zo’n verhaal een rol speelt in de informatievoorziening rond het gevonden zwaard. Wordt het ook als fictief herkend? De gebeurtenissen rond heer Bertrand zijn verzonnen maar ze zijn wel gevat in de historische context van de vroege middeleeuwen. De structuur van het verhaal voegt spanning toe. Door in te spelen op zintuigen en emoties gaat de geschiedenis leven bij een breed publiek.

Het geeft de eigenaar van het zwaard een identiteit. De historische persoon Wynfreth in deze vertelling is de geschiedenis ingegaan als Sint Bonifatius. Deze geestelijke stichtte tijdens zijn leven inderdaad meerdere kerken en werd, zoals wij allen weten, uiteindelijk in 754 na Chr. bij Dokkum vermoord.

Een verhaal als dit geeft je als lezer of toehoorder de mogelijkheid om je te kunnen identificeren met mensen en hun levensomstandigheden uit de achtste eeuw. Ik ben er van overtuigd dat het Frankische zwaard hierdoor aandachtiger wordt bekeken en dat de feiten ook beter worden onthouden.

Storytelling is een communicatiemiddel waarbij je de lezer of luisteraar wilt inspireren en raken. Binnen de wereld van de retorica gaat het om de ‘kunst van het overtuigen’ waarbij het draait om wat je wilt bereiken met je verhaal. De toevoeging van subjectieve informatie rond een archeologische vondst kan fungeren als alternatief platform om bij kunst en geschiedenis betrokken te raken. Mensen zonder veel belangstelling hiervoor kunnen er wel degelijk iets van opsteken.

Als storytelling bijdraagt aan meer beleving, en relevant is voor educatieve vorming, kun je naar mijn idee spreken van een aanvullende bron van informatie. Tegelijkertijd bestaat het gevaar dat objectieve wetenschappelijke kennis wat ondergesneeuwd raakt en hierdoor minder serieus wordt genomen.
Om die reden denk ik dat de verschillende informatiebronnen steeds als zodanig goed herkenbaar moeten zijn. Indien ze naast elkaar bestaan kunnen feiten en fictie elkaar versterken.

Beeldrecht

Alle afbeeldingen zijn van internet gehaald, behalve die van het zwaard. Deze komt uit de collectie van het Stadsmuseum. De beelden dienen ter ondersteuning van de tekst en worden gebruikt voor educatieve doeleinden.

Na een onderzoek van ongeveer een jaar naar de oprichting van een Creatief Centrum Woerden is het het onderzoeksrapport nu gereed. De belangrijkste conclusie is dat er veel belangstelling is voor de oprichting van een Creatief Centrum Woerden.

Verschillende keren hebben we hier al bericht over de actie van KUNSTaandenRIJN om te komen tot de oprichting van een Creatief Centrum Woerden en over de opgerichte initiatiefgroep.

De eerste belangrijke opdracht van de groep is om onderzoek te doen naar de kansen van een CCW voor Woerden. Het onderzoek is inmiddels afgerond. We hebben commentaar ontvangen van zeer gewaardeerde meelezers en binnenkort zullen we overgaan tot publicatie. Het eindrapport is te lezen op Google drive.

De belangrijkste conclusies

De hoofdconclusie van het onderzoek is dat er veel belangstelling is voor een CCW en dat velen mogelijkheden zien om in een CCW te werken of met een CCW samen te werken. Het rapport bevat een uitgebreide opsomming van alle suggesties die we uit de Woerdense creatieve gemeenschap hebben ontvangen.

Wij hebben natuurlijk ook nagedacht over praktische scenario’s om een CCW te realiseren. Volgens de initiatiefgroep biedt het scenario om te starten zonder fysiek gebouw of met een beperkte ruimte de meeste kansen. In dit scenario worden vanuit KUNSTaandenRIJN/CCW allerlei activiteiten georganiseerd die bijdragen aan het toekomstbeeld. Dit scenario wordt het sterkst als er samengewerkt kan worden met andere organisaties of personen die het toekomstbeeld delen. Het Creatief Centrum Woerden wil faciliteren en niet per sé zelf activiteiten organiseren. Dat laatste laten we graag over aan de spelers in de Woerdense creatieve scene.