Een speciale cartoon

Door George de Wrede

In 2022 bestaat de Oude Hollandse Waterlinie 350 jaar. Voorafgaand aan de eigenlijke viering timmert de gelijknamige stichting O.H.W. voortvarend aan de weg. Hierbij moet u denken aan een voortdurende stroom van publicaties, de organisatie van festiviteiten en evenementen voor jong en oud, alsook het opzetten en uitvoeren van educatieve programma’s.

Thans heeft de stichting het initiatief genomen om de ‘Waterlinie Academie’ in het leven te roepen. Bezoekers kunnen hier langs digitale weg terecht voor informatie over de geschiedenis van de Hollandse Waterlinie die in 1672 tot stand kwam in de chaos van het zogeheten Rampjaar.

Het nieuwe kenniscentrum (lees: online museum) stelt u in staat om via de database op zoek te gaan naar alles wat u altijd al heeft willen weten. Met beeldmateriaal, oude bronnen en moderne publicaties vindt u van alles over de spannendste waterlinie van het land. Daarnaast kunt u informatie vinden over de verschillende activiteiten van de stichting.

Speciaal ten behoeve van uw eigen initiatieven inzake de waterlinie zijn er experts die uw historische evenement of lezing van uw vereniging van extra historische diepgang kunnen voorzien.

Zo’n nieuw kenniscentrum is reden voor een speciale cartoon. Natuurlijk is daarbij de hoofdrol, vanwege betoonde moed, weggelegd voor Willem III. Maar ja, hoe beeld je zo’n 17de -eeuwse Stadhouder met Koninklijke allure uit? Hoe onderscheid je ‘m bijvoorbeeld van elke andere willekeurige militair uit die tijd?
Allereerst dient hij m.i. niet te lopen maar te schrijden en moet hij als jeugdige opperbevelhebber van het leger lef, daadkracht en vastberadenheid uitstralen.

En waar de Waterlinie Academie geschiedenis tot leven brengt kunnen oude boeken en kaarten wel even als sokkel fungeren.

KUNSTaandenRIJN helpt op basisscholen

In april en mei 2019 heeft KUNSTaandenRIJN op drie scholen geholpen met het kunstonderwijs.

CBS de Fontein Harmelen

Elly Waterman van KUNSTaandenRIJN vertelde aan de leerlingen van klassen 5 en 6 van CBS De Fontein in Harmelen over het boeiende leven van Karel Appel. Hoe vernieuwend hij was, maar dat zijn werk in Nederland eerst helemaal niet gewaardeerd werd. De kinderen leerden over kenmerken van de schilderijstijl van Karel Appel: felle kleuren naast elkaar, weinig mengen, zwarte lijnen, geen diepte, geen schaduwen, spontane vormen. De kinderen waren enthousiast en betrokken. Daarna kregen de kinderen een opdracht om zelf hun lievelingsdier te schilderen, in de stijl van Karel Appel. Dat dit de leerlingen goed lukte, blijkt wel uit de foto. De school had het werk van de kinderen mooi opgehangen.

Het contact met de school werd gelegd tijdens de beursvloer. Als tegenprestatie kreeg KUNSTaandenRIJN een prachtig gedicht over kunst, geschreven door de 10jarige Jasmijn Kok. Dit gedicht werd door de Fontein mooi ingelijst en heeft een plaatsje gekregen in ons atelier, zodat iedereen het daar kan lezen.

Jasmijn Kok met haar gedicht “Kunst”

Gedicht Jasmijn Kok

De Achtsprong en de Molenwiek, Woerden

Medio mei deed KUNSTaandenRIJN mee met een project van het KUVO in het kader van het Rembrandtjaar. Wij legden uit aan de kinderen van groep 8 hoe zij een zelfportret konden maken. Ze moesten natuurlijk vooral letten op licht en donker, zoals Rembrandt dat ook deed.

De KUVO had voorbeschilderde doekjes gebracht, penselen en verschillende potten acrylverf, geschikt om huidskleur te mengen. De scholen hadden foto’s gemaakt van de kinderen. De kinderen moesten eerst de belangrijkste contouren van hun portretfoto met carbonpapier overtrekken op het doek. En daarna aan de gang met verf om hun portret te maken. De resultaten waren zo goed dat de kinderen elkaar aan hun schilderijen konden herkennen.

De spelende mens

Spelen

Kinderen spelen graag. Door te spelen kunnen zij de wereld om zich heen beter leren begrijpen. Eigenlijk is het een soort oefenen voor de grote mensenwereld van later. Spel vormt de basis voor hoe kinderen leren en zich later verder ontwikkelen. Het belang van spelen wordt algemeen onderkend en is zelfs opgenomen in een VN-verdrag betreffende de rechten van het kind.

Creatief

Van nature zijn kinderen ook creatief. Door creatief bezig te zijn kunnen zij op een leuke en zinvolle manier uiting geven aan hun positieve en negatieve gevoelens. Tekenen, knippen, plakken, boetseren, bouwen, knutselen, zijn bovendien stuk voor stuk bezigheden waarmee kinderen zich niet alleen kunnen uiten maar ook een scala aan zinvolle vaardigheden ontwikkelen. Creativiteit ontwikkel je o.a. door creatief te zijn.

Probleemoplossend vermogen

Hoe maak je een egel van een stuk klei? Of, hoe teken je een paard? Door te creëren worden kinderen “spelender wijze” gedwongen keuzes te maken en uitdagingen aan te gaan. Creativiteit ontwikkelen gaat in feite meer over het proces dan over het eindresultaat. De weg er naar toe is van meer belang dan het einddoel. Maar als creativiteit zo belangrijk is voor de ontwikkeling van een kind zou je verwachten dat ook dit item stevig verankerd zou zijn in het ontwikkelingsproces van ieder kind. Vreemd genoeg is dit niet het geval!

De fysiologie van creativiteit

Ons brein bevat twee hersenhelften (verstand en gevoel) maar de linkerhelft wordt gedurende het ontwikkelingsproces van het kind m.n. op school meer geactiveerd. Spel noch creativiteit liggen verankerd in de eindtermen van het onderwijs. Solide lange leerlijnen op dit gebied, lopend van het PO naar het HBO, ontbreken. Maar hoe kun je nu intelligent zijn zonder creativiteit? Hoe kun je bewijzen, verklaren, redeneren, objectief zijn, plannen en stroomlijnen zonder tegelijkertijd ook gebruik te maken van zaken als: intuïtief, interpretatie, fantasie, metaforen, irrationaliteit, subjectiviteit en reflectie? En hoe zit het dan met zoiets als passie?

De spelende mens

Het pleidooi voor een grotere rol voor de ontwikkeling van creativiteit is niet nieuw. Maar niet iedereen kent de oude ideeën. In de jaren 60 van de 20ste eeuw werd het denkbeeld van de Homo ludens (spelende mens) nieuw leven ingeblazen door de Provobeweging en Kabouters. Het idee van de spelende mens was ouder, het begrip is voor het eerst genoemd in een boek van Johan Huizinga. Hij had bedacht dat het spel noodzakelijk is voor de cultuur en de maatschappij. Ook voor volwassenen.

Met de wijsheid van nu weten wij dat de flowerpower van de hippies destijds niet geleid heeft tot grote omwentelingen. Hierbij doel ik op het mensbeeld dat de mens eerst en vooral een spelend wezen is.

Spel en kunst

Kunstenaar Constant ontwikkelde vanaf 1956 het begrip van de spelende mensen verder, eerder dan de Provo’s. Hij bedacht Nieuw Babylon, een utopische wereld, waarin mensen alleen maar hoefden te spelen.  Lichamelijke arbeid hoefde niet meer door mensen te gebeuren, door de steeds grotere mechanisering. De mens hoefde zich alleen nog maar te wijden aan de ontwikkeling van creatieve ideeën.

Constant maakte allerlei tekeningen en maquettes van zijn wereld. Mensen konden slapen en wonen waar zij wilden. Vrijheid stond voorop, vastigheid was er niet. Op deze website is zo een maquette te zien. De gebouwen “Nieuw Babylon” in Den Haag doen wel wat aan de wereld van Constant denken.  En nu, in 2018, nu zoveel geautomatiseerd is, hoever zijn de mensen gekomen in hun ontwikkeling van creativiteit? Of is het teveel gevraagd, om al onze vrije tijd ook echt vrij te besteden?

Foto: Smiley.toerist, CC-BY-SA.3.0

Verstand en gevoel

Samenvattend kan het m.i. beslist geen kwaad om de fantasie en hoop op veranderingen (zo kenmerkend voor de onvergetelijke jaren 60) nog eens tegen het licht te houden. Vooral niet als dit gebeurt door systematisch en objectief te redeneren. Een analytisch onderzoek naar behoeften, kansen en bedreigingen, doelen en criteria, ondersteund door getallen, vormt een prima tegenwicht tegen de wensen en verlangens, subjectiviteit en irrationele beleving. Laat de beide hersenhelften toch vooral samenwerken!

G.J.T. de Wrede,
aanvulling over Constant door Elly Waterman

Het Wonder van Woerden

 

door G.J.T. de Wrede, 18 oktober 2018

 

Het kunstwerk op de rotonde
afb 1 Plattegrond van Woerden in de 16de eeuw

 

 

 

Inleiding

afb 2 De belegering van Woerden

In het AD van donderdag 18 oktober jl. las ik dat Woerden een nieuwe rotonde in gebruik heeft genomen. Op zich geen schokkend nieuws ware het niet dat deze in het teken komt te staan van het ‘Wonder van Woerden’. Op de rotonde komen stalen vissen te staan, ontworpen door Arjan van Bemmel. De

Bij veel Woerdenaren zal er niet automatisch een belletje gaan rinkelen bij een gebeurtenis die plaatsvond in een ver verleden. Het e.e.a. verwijst namelijk naar een voorval tijdens de belegering van Woerden in 1575. De tijd van de tachtigjarige oorlog.

Hoogste tijd dus om hier even bij stil te staan. Liever in een artikeltje dan op de rotonde zelf, toch?

Hoe zat het ook alweer?

afb 4 Willem van Oranje

De tachtigjarige oorlog (de vrijheidsstrijd van de Hollanders tegen de Spanjaarden, maar tegelijkertijd een burgeroorlog tussen calvinisten en katholieken) is in die dagen al sinds 1568 gaande. In 1572 had Woerden de kant van Willem van Oranje gekozen. Maar pas in 1575 krijgt ook de Hollands-Utrechtse grensstreek te maken met het krijgsgewoel. Nadat omliggende steden als Oudewater en Schoonhoven met moord en doodslag weer onder de katholieke heerschappij van de Spaanse koning Philips II waren teruggebracht werd Woerden belegerd.

In 1575 werd de stad door de vijand afgesloten van de buitenwereld.

afb 3 Philips II

Dit met de bedoeling om de bevolking uit te hongeren. Destijds was dit een manier om de vijand tot overgave te dwingen Het beleg dat op 8 september 1575 was begonnen zou in totaal bijna een jaar duren.

De voedselvoorraden raakten, zonder nieuwe aanvoer, na verloop van tijd op. De honger in de stad werd een groot probleem.

Geschenk uit de hemel

afb 5 Petruskerk te Woerden

Wanneer als bij toverslag zowel in de Rijn als in de stadsgrachten een enorme hoeveelheid vis (voornamelijk snoek) wordt aangetroffen spreekt men van een wonder.

De bevolking wordt op deze manier van de hongerdood gered. De vissen laten zich als voedselbron bovendien opvallend gemakkelijk vangen. De vergelijking met het (in die tijd) algemeen bekende verhaal uit de Bijbel (uit het oude testament) werd vervolgens snel gemaakt. Men sprak van de wonderbaarlijke spijziging en door God gezonden vissen.

Een herinnering

afb 6 glas in loodraam Petruskerk

In de Petruskerk te Woerden zijn gebrandschilderde ramen te zien. In het onderste deel van één van hen is een levendige visvangst afgebeeld uit de tijd dat Oude Rijn nog door de stad stroomde. Op een tweede raam is de belegering van de stad afgebeeld. De beide ramen zijn voorzien van de jaartallen 1575 en 1576.

Het gaat hier klaarblijkelijk om gebeurtenissen die plaatsvonden tijdens de tachtigjarige oorlog (1568 – 1648). Gedurende dit beleg zou zich een wonder hebben voltrokken dat later de geschiedenis is ingegaan als “Het wonder van Woerden”.

Extra informatie

afb 7 snoek

De ramen in de Petruskerk zijn nog niet zo heel oud. De opdrachtbevestiging dateert namelijk uit de jaren dertig van de twintigste eeuw. Ze werden vervaardigd door dhr. H.N. van Reenen. Uit oude documenten is gebleken dat dit werk destijds circa 1000 gulden. Dat komt overeen met 453 euro. Maar rekening houdend met het prijspeil van destijds, zoden de ramen nu ca.  € 8000 kosten.

De kerk heeft dit vermoedelijk betaald uit de opbrengsten van het verjaardag busje van de meisjesvereniging: “Bid en werk”. Naar aanleiding van deze bijzondere gebeurtenis heeft C. van den End een boek geschreven getiteld: Het Wonder van Woerden. Deze uitgave is te koop bij boekhandel De Hoeksteen, Havenstraat 17 te Woerden. In de kerk is een uitgave voor kinderen beschikbaar van N. Overkamp. Professor B. Huisman heeft als visserijbioloog onderzoek gedaan naar de wonderbaarlijke visvangst en is er in geslaagd het mysterie te ontrafelen. Het zou te maken hebben gehad met het feit dat de landerijen onder water gezet waren. Snoeken vinden dat ondiepe water heerlijk om zich voort te planten. Desondanks is het verhaal van het wonder nog steeds mooi genoeg om tot onze verbeelding te spreken.

Auteursrechten: de afbeeldingen zijn afkomstig uit het publieke domein, tekst © G.J.T. de Wrede

Schilderij “Het beleg van Woerden” anno 1575

Door G.J.T. de Wrede

Afb 1 schilderij “Het beleg van Woerden”.

Wat is er te zien?

Binnen de houten lijst van de schildering zie je vanuit een soort vogelvluchtperspectief land, lucht, water, bebouwing, mensen en dieren. Zowel op de lijst als in het beeldvlak staat tekst. Dit is het schilderij van een onbekende kunstenaar dat als titel “Het beleg van Woerden” kreeg. De stad wordt, tijdens de tachtigjarige oorlog (1568 – 1648), belegerd door Spaanse troepen. Zelfs de acties van soldaten zijn voor ons navolgbaar. Op de vijandelijke schansen, die de stad omsingeld houden, wapperen witte vlaggen met een rood diagonaal kruis. Binnen de stadsmuren van Woerden steekt de Petruskerk boven alles uit.

Het schilderij is in de maand oktober 2018 te zien in de hal van het stadsmuseum, hoewel het volgens het museum in deplorabele staat verkeert. Het museum wil het schilderij restaureren, maar daarvoor ontbreekt het geld, naar schatting € 26.000. Het stadsmuseum gaat een actie voor crowdfunding starten om het bedrag bij elkaar te krijgen.  Klik hier voor de crowdfunding.

Materiaal en techniek

Qua kleur overheersen de groene en blauwe tinten. Licht en schaduw zorgen voor kleurnuances. Tijdens zijn werkproces heeft de schilder gebruik gemaakt van verschillende beeldelementen. In de compositie benadrukt hij vooral zaken als richting, vlak en (kleur) toon. De schildering werd op een zestal samengevoegde houten paneeltjes gemaakt. Door de latere restauraties is het lastig om iets over zijn schildertechniek te vertellen. Immers, wat is nog origineel en wat is later toegevoegd? Je kunt zien dat hij als ‘verteller’ van een ‘beeldverhaal’ vrij gedetailleerd te werk is gegaan. Perspectivisch gezien is de voorstelling niet correct. Maar de perspectiefleer was in die dagen in onze streken ook nog niet algemeen bekend. De toegevoegde plaatsnamen dienden vooral om de voorstelling te verduidelijken.

Historische betekenis

Kijkend vanuit het vakgebied van de (kunst) historicus weten wij het volgende. De tachtigjarige oorlog is al sinds 1568 gaande. In 1572 had Woerden de kant van Willem van Oranje gekozen. Pas in 1575 krijgt echter ook de Hollands-Utrechtse grensstreek te maken met krijgsgewoel. Nadat omliggende steden als Oudewater en Schoonhoven hardhandig weer onder de katholieke heerschappij van de Spaanse koning Philips II waren teruggebracht, wordt daarna Woerden belegerd. Het beleg dat op 8 september 1575 was begonnen zou bijna een jaar duren. Dat Godsdienst binnen de vrijheidsstrijd een grote rol speelde blijkt wel uit de tekst op de lijst. Deze verwijst naar een psalm waarin wordt vermeld dat als de Heer de stad niet bewaakt de wachter vergeefs zijn ronde doet. Het vele water rond de stad is het gevolg van inundatie. Dit is het opzettelijk onder water zetten van een gebied om de vijand te hinderen.

Toelichting

Dit schilderij staat voor een gebeurtenis uit onze Vaderlandse geschiedenis. Tegelijkertijd heeft het qua sfeer onmiskenbaar de uitstraling van het Groene Hart. Immers, de schilder koos kleuren die duidelijk geïnspireerd zijn op het kleurenpalet van water, weilanden, en wolkenluchten. Het zou mij niet verbazen als het wisselend licht, veroorzaakt door het samenspel van zon en wind, hem stiekem veel meer heeft aangesproken dan het krijgsgeweld.

Afb. 2 en 3 portretten van Willem van Oranje en zijn rivaal Philips de II

 

 

Stadsmuseum Woerden:

Oktober 2018, maand van de geschiedenis.

Beeldrechten:

De gebruikte afbeeldingen zijn afkomstig uit het publieke domein en/of behoren toe aan de vaste collectie van Stadsmuseum Woerden.

Schilders & drukkers in het Stadsmuseum

Een kunstvertelling door G.J.T. de Wrede

Dag in dag uit zien we drukwerk. Reclamefolders, kranten, tijdschriften en boeken maar ook flyers, affiches, verpakkingen van artikelen in de supermarkt. Of wat dacht je van T-shirts met opdruk en al die kledingstukken met prints? Ja, zelfs de bankbiljetten waarmee jij en ik betalen zijn gedrukt. Het is bijna onmogelijk om geen drukwerk te zien!

afb 1 en 3 grafische producten van Leo gestel

 

 

 

 

 

 

 

 

Vanaf de 19e eeuw werd de behoefte aan drukwerk groter. Maar pas vanaf het moment dat de drukkerijen er toe overgingen om goede ontwerpers in te huren werd het mogelijk om het naar een hoger niveau te tillen. De eerste ontwerpers waren meestal kunstschilders en daardoor heeft de beeldende kunst grote invloed gehad op de vormgeving. Op deze tentoonstelling zie je daar prachtige voorbeelden van (zie afb 1 en 3). Je kunt er door Leo Gestel (afb 2) ontworpen affiches, advertenties, boekenleggers, sigarenbandjes en andere producten bewonderen. Indirect hebben schilders ook invloed gehad op de ontwikkeling van druktechnieken.

afb 2 zelfportret Leo Gestel

In de Leo Gestelkamer van het museum hangt een schilderij (zie afb 7) getiteld: “Gezicht op de Sint Bonaventurakerk in Woerden” dat dateert uit 1909. Deze olieverfschildering is opgebouwd uit allemaal kleine stipjes verf. De invloed van Franse schilders als Georges Seurat en Paul Signac is onmiskenbaar.

afb 7 schildering van Leo Gestel (handwerk). Net zoals in de drukplaat van afb 8 gevallen wordt er gebruikt gemaakt van kleine puntjes om het beeld op te bouwen en is er sprake van optische kleurenmenging.

Laatstgenoemden waren de eersten die op systematische wijze 19e-eeuwse kleurtheorieën in hun werk begonnen toe te passen. Wetenschappers hadden namelijk ontdekt dat kleuren behalve op het palet van de schilder ook ‘in het oog’ gemengd konden worden. We noemen dat ‘optisch mengen’. Warme kleuren werden tegenover koele kleuren geplaatst en dat leverde een mooie kleurharmonie op. De kleine naast elkaar gezette stipjes verf werden op een afstand door het menselijk oog als één kleur gezien. De manier van schilderen is bekend geworden onder de naam Pointillisme of Divisionisme. Leo kwam in 1904 in Parijs in aanraking met deze kunstvorm en besloot deze vervolgens ook zelf te verkennen. Vrije schilderkunst kwam voor hem op de eerste plaats. De commerciële activiteiten in opdracht van drukkerij Gestel waren voor hem een zijspoor.

In de zalen op de eerste verdieping wordt aandacht besteed aan zowel de vormgeving als de lithografie. In glazen vitrines  liggen juweeltjes van vakmanschap uit de lithografische drukkerij Gestel en Zoon te Eindhoven.

afb 4 lithografisch drukproces

Lithografie wordt ook wel steendruk genoemd omdat er met dikke kalkstenen platen wordt gewerkt (Lithos komt van het Griekse steen). Het werkproces is een zeer tijdrovende aangelegenheid. De voorstelling wordt in spiegelbeeld met vet krijt op de gladgeschuurde steen getekend. Het niet betekende gedeelte wordt afgedekt met Arabische gom. Maak je de steen nu vochtig met water dan kun je met een inktrol en drukinkt de tekening inkten (zie afb 4). Het vocht stoot vet af terwijl het vet de inkt juist aantrekt. Vervolgens wordt de steen met behulp van een speciale pers op papier afgedrukt. Deze zogeheten vlakdrukprent wordt vervolgens met verschillende drukgangen opgebouwd in kleur. Omdat de inktlaag vrij dun is kunnen de verschillende kleurlagen, die steeds over elkaar heen gezet worden, zich optisch met elkaar mengen. In geval van de sigarenbandjes wordt de goudopdruk dan als laatste bewerking toegepast.

afb 5 en 6 full-color drukproces met de vier drukkleuren MCYK

Anno 2018 is de grafische wereld van Familie Gestel voorgoed verdwenen. Nieuwe technieken hebben haar onherkenbaar veranderd (zie afb 5 en 6). Drukkers gingen digitaal en de rol van de schilder werd overgenomen door de grafisch vormgever. Meer dan ooit laat deze zich, bij het maken van zijn/haar keuzen, leiden door financiële haalbaarheid. Het is met al die veranderingen eigenlijk heel bijzonder dat de optische kleurmenging bij kleurendruk bleef bestaan. Zelfs in het computertijdperk drukt de drukker nog vier verschillende kleuren over elkaar heen waarbij hij voor elke kleur een aparte drukplaat gebruikt (afb 8). Elke plaat bestaat uit een raster met talloze puntjes. Wie het eindresultaat op afstand ziet meent maar één bepaalde kleur te zien. Maar van dichtbij blijkt deze te bestaan uit een mix van gele, rode, blauwe en zwarte stipjes. Anders gezegd: het principe van het Pointillisme heeft, met dank aan de schilder, de tand des tijds ruimschoots doorstaan.

afb 8 de drukplaten van de drukker (digitaal) die transparante inkten over elkaar heen drukt. Net zoals in het schilderij van afb 7 wordt er gebruikt gemaakt van kleine puntjes om het beeld op te bouwen en is er sprake van optische kleurenmenging.

Samenvattend biedt deze tentoonstelling ons alle gelegenheid om nog even stil te staan bij het verleden en te genieten van ouderwets vakmanschap.

“Schilders en drukkers Gestel”

Stadsmuseum Woerden 21-07-2018 t/m 13-01-2019

Beeldrecht

Beeldmateriaal is afkomstig van internet uit het publieke domein. In speciale gevallen is toestemming gevraagd.

Spanning rond de RijnKUNSTprijs

De vakjury heeft op 2 mei 2018 de nominaties voor de RijnKUNSTprijs vastgesteld. De spanning rond de wedstrijd loopt dan ook verder op. Op 2 juni maakt de vakjury de prijswinnaars bekend tijdens de KUNSTMiddag in De HALL.  Door de aanwezigen op deze middag wordt de publieksprijs gekozen uit alle 15 inzendingen. De prijzen, glastrofeeën gemaakt door Van der Vooren Glasatelier worden aan het eind van de middag uitgereikt aan de winnaars.

Genomineerde werken in de categorie 2D. Van links naar rechts: Iman Vroman, “Hemels gerecht”, Anneke Winsemius, “Fata Morgana”, Inge Sips, “Het Wonder van Woerden”.

De wedstrijd voor de RijnKUNSTprijs is uitgeschreven door KUNSTaandenRIJN. Alle kunstenaars die wonen en werken in Woerden konden meedoen.  Het thema van de wedstrijd is “De vesting Woerden”. De inzendingen zijn tot 1 juni 2018 te bewonderen in de etalage van het Kunst en Lijstenatelier aan de Rijnstraat 46 in Woerden.

De vakjury, bestaande uit Gerdien Meynen, Katjuscha Otte en Karel van den Bosch, was onder de indruk van de kwaliteit van de inzendingen. Het is ook prachtig om te zien hoe de kunstenaars zich hebben verdiept in allerlei aspecten van de vesting Woerden en hoe zij dat beeldend hebben weergegeven.

Genomineerde werken in de categorie 3D. Van links naar rechts: Cees Hoogeveen en Karin Vredenbregt, “Zestien72”, Sylwia Schóngart, “Mijn historische blik op de stad”, Heleen van Ulden, “Fishwonder”. Keramiek 22 x 45x 42cm

De jury heeft zes kunstwerken genomineerd voor de prijs, drie werken in de categorie 2D, en drie in de categorie 3D. Daarnaast zijn er twee eervolle vermeldingen, die nog geheim blijven.

Een overzicht met foto’s van alle inzendingen kunt u hier downloaden. Maar gaat u het werk vooral in het echt bekijken tijdens de KUNSTMiddag op 2 juni 2018. Dan kunt u ook een keus maken voor de publieksprijs. De middag is gratis. Voor meer informatie klik hier.

 

Kijk op Kaas

KIJK OP KAAS

Door G.J.T. de Wrede

Ooit ontdekte iemand dat je van melk kaas kunt maken. Vanaf dat moment werd kaasmaken een vak apart. De meeste mensen vonden het lekker en hadden er geld voor over om het te kopen.

Zo ontstond de handel in kaas en werd Woerden een echte kaasstad. Al eeuwen lang wordt dit zuivelproduct hier verhandeld. De historische kaasmarkt bestaat nog steeds en daardoor blijft de traditie bewaard.

Stadsmuseum Woerden zet, met een expositie over 400 jaar kaas in de kunst, de Nederlandse kaascultuur in het zonnetje. Er zijn pronkstukken van de zeventiende-eeuwse meesters te zien maar ook kunstwerken van hedendaagse kunstenaars.

Op de tentoonstelling zijn veel stillevens aanwezig. Een stilleven is een tekening, schilderij of foto van roerloze of levenloze objecten, die met zorg zijn uitgekozen. Met een stilleven kan een kunstenaar zich volledig op de techniek en de ordening van vormen en kleuren concentreren.

Aan de kunstwerken van de kunstenaars kun je zien hoe zij over het onderwerp denken. Sommige kunstenaars maken duidelijk dat het een duur en waardevol product is. Zij maken hun stillevens daarom zo echt en mooi mogelijk.

Anderen willen laten zien welke associaties zij nog meer hebben met kaas. Bij een associatie worden in gedachten verschillende dingen met elkaar in verband gebracht. Bijvoorbeeld dat muizen gek op kaas zijn of dat kaas zowel door arme als rijke mensen wordt gegeten.

Aan de hand van twee voorbeelden wil ik jou laten zien hoe verschillend kunstenaars naar hetzelfde onderwerp kunnen kijken.

Afb. 1 schilderij: Royal Dinner (gepubliceerd met toestemming van Brita Seifert)
Afb. 2 muizen en kaas (Foto Henk-Jan van der KlisCC BY-NC-ND 2.0)
Afb. 3. 
kunstenares Brita Seifert (
www.britaseifert.nl)

Het schilderij met als titel: “Royal Dinner”, afb. 1 van kunstenares Brita Seifert is geen stilleven maar een (beeld) verhaal. Er is een activiteit met een hoofdfiguur in een omgeving.

Op de voorgrond zie je een wit ratje dat rechtop staat en met de voorpootjes op een stuk kaas leunt. Op de kop zie je een goudkleurig kroontje en om de hals zit een geplooide witte kraag. Links op het beeldvlak zie je nog net een gedeelte van een stoffen gordijn. De vloer laat een geblokt tegelpatroon zien. De witte vacht van het diertje, maar ook de kraag en de gele kaas, steken scherp af tegen de donkere achtergrond.

De schildering werd geschilderd met olieverf op linnen van 30 x 30 cm. De manier van schilderen is heel precies en er is veel aandacht aan de details besteed. Kijk maar eens naar de pootjes of de snorharen. Als je goed naar de compositie (ordening) kijkt dan zie je dat de kunstenares een L-vorm heeft gebruikt. Het contrast tussen licht en donker was een weloverwogen keuze.

De sfeer is sprookjesachtig! Het beestje lijkt de geur van de kaas genietend op te snuiven. Je verwacht dat het eten van dit gerecht ieder moment kan beginnen. Het kroontje geeft ons als kijker het idee dat dit een koninklijk knaagdier is.

Afb. 3. Dick Bruna, Blokje kaas met vlaggetje (gepubliceerd met toestemming van Mercis BV)
Afb. 4. foto van kaasdragers te Alkmaar (foto Yoshi, PD)
Afb. 5. 
Dick in zijn atelier aan het werk (foto Dolph Kohnstamm, CC-BY-SA-3.0)

“Blokje kaas met vlaggetje”, van Dick Bruna, zoals dat in het stadsmuseum van Woerden hangt valt zonder enige twijfel in de categorie ‘stilleven’. (Hier is een pastiche afgebeeld, teneinde geen auteursrechten te schenden).

Centraal in het beeld zie je een driehoekige kaasvorm. De ronde vormen geven de gaten aan. Schuin van boven is een vlaggenstokje in de kaas gestoken. Er is geen kleur gebruikt en ook de omgeving is verder niet uitgewerkt.

Het lijkt getekend maar het werd geschilderd met plakkaatverf. Dick heeft als beroepstekenaar gewerkt met strakke lijnen en het beeld is net een lijntekening geworden. Je zou kunnen zeggen dat de keuzen van de kunstenaar heel overzichtelijk zijn. De nadruk ligt hier op onderdelen als: lijn, richting, compositie en contrast.

Wie het werk van deze wereldberoemde illustrator van kinderboeken kent, weet dat zijn tekeningen uitblinken door simpele eenvoud. Gewoonlijk gebruikt hij behalve lijnen ook kleuren. Gek genoeg denk je hier de kleuren van de kaas en het vlaggetje er zelf wel bij. Het is zo’n bekend en alledaags beeld dat je het in één oogopslag begrijpt.

De twee kunstwerken kun je eigenlijk niet met elkaar vergelijken. Toch kibbelen kunstvertellers graag met elkaar over wie van de twee het belangrijkste werk heeft gemaakt.

Ze zeggen dan dat het werk van Dick Bruna zo beroemd is dat hij alleen al daarom belangrijker is dan Brita. Ze wijzen op het wereldwijde succes van Dick’s kinderboeken en dat zelfs de allerkleinsten de kaas direct herkennen.

Maar ja, hoe zit het dan met de sprookjesachtige kunst van Brita? Kinderen zijn toch ook dol op sprookjesfiguren? Bij het schilderij ‘Royal Dinner’ ben je benieuwd naar hoe dit verhaal verder gaat. Als er straks vanuit het donker maar niet ineens een kat opduikt!

De twee soorten kunst hebben beiden een ander doel. Bij Brita is het eten van kaas vooral een spannende en geheimzinnige gebeurtenis geworden. De tekening van Dick prikkelt onze gedachten op een andere manier. Hij laat vooral zien dat Nederland en kaas als vanzelfsprekend bij elkaar horen. Het past uitstekend bij het oerbeeld van Nederland met koeien, klompen, tulpen en molens.

“ONBEPERKT HOUDBAAR”,

400 jaar kaas in de kunst,

Stadsmuseum Woerden,

14-10-’17 t/m 11-03-‘18.